Een geïsoleerde aften die binnen tien dagen geneest, vormt geen diagnostisch probleem. Wanneer de uitbraken zich herhalen ondanks antiseptische mondspoelingen en de gebruikelijke verdovende gels, moet de aanpak veranderen. De terugkerende aftenstomatitis die resistent is tegen klassieke topica wijst op een niet-geïdentificeerde trigger of een onderliggende aandoening die de inflammatoire cyclus in stand houdt.
Biologisch onderzoek dat moet worden voorgeschreven bij terugkerende resistente aften
We raden aan om een identieke lokale behandeling niet te herhalen na twee of drie opeenvolgende uitbraken zonder resultaat. De prioriteit is om een gerichte bloedtest aan te vragen.
Ook interessant : Praktische tips om je Peugeot gemakkelijk te lokaliseren bij verlies
De bloedtelling blijft het eerste onderzoek. Het detecteert een anemie, neutropenie of lymfopenie die de lokale immuunrespons van het mondslijmvlies beïnvloeden. Een tekort aan ijzer, folaten, vitamine B12 of zink houdt de aften terugkerend bij een aanzienlijke proportie van patiënten, en de eenvoudige correctie van het tekort is soms voldoende om de uitbraken te ver uit elkaar te trekken.
Wanneer de basisresultaten normaal terugkomen, moet de vraag naar herhaalde aften ondanks de behandeling leiden tot een bredere screening. Serologie voor coeliakie (anti-transglutaminase antilichamen), inflammatoire markers in de spijsvertering en een gerichte auto-immuun screening verdienen het om met de behandelende arts of een internist te worden besproken.
Aanrader : Hoe de tekenen van verwelking of dood bij een olijfboom te herkennen?
Medicijnen die verantwoordelijk zijn voor orale aphtoïde ulcera
Een ondergewaardeerde factor in de dagelijkse praktijk: bepaalde medicijnen veroorzaken of verergeren aften. Niet-steroïde anti-inflammatoire middelen, nicorandil, methotrexaat, bepaalde bètablokkers en mTOR-remmers behoren tot de meest voorkomende stoffen die in verband worden gebracht.
De moeilijkheid ligt in de tijdsduur van het optreden. De ulcera kunnen enkele weken na de introductie van de behandeling optreden, wat de oorzaak-gevolgrelatie vertroebelt. We zien regelmatig patiënten die meerdere consultaties voor aften ondergaan zonder dat hun recept vanuit dit perspectief is herzien.
De aanpak is eenvoudig: de volledige lijst van lopende behandelingen opnieuw bekijken, elke stof confronteren met de pharmacovigilance-bases, en een vervanging voorstellen wanneer dat mogelijk is. Een verbetering binnen enkele weken bevestigt de toerekenbaarheid.
Systeemziekten om te overwegen wanneer aften aanhouden
Terugkerende aften die op geen enkele lokale behandeling reageren, moeten een onderliggende ziekte doen vermoeden. Drie diagnoses komen vaker voor dan andere.
- Behçet’s ziekte: terugkerende orale en genitale aften, uveïtis, huidafwijkingen. Bipolaire aften (mond en geslachtsorganen) is een sterk waarschuwingssignaal, vooral bij een jonge volwassene uit het Middellandse Zeegebied of Azië.
- Coeliakie: terugkerende aften kunnen jarenlang de enige extra-digestieve manifestatie zijn voordat de intestinale problemen duidelijk worden. De bepaling van anti-transglutaminase antilichamen en een duodenale biopsie stellen de diagnose.
- Chronische inflammatoire darmziekten: de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa gaan soms gepaard met orale ulcera die de spijsverteringssymptomen voorafgaan. Buikpijn, chronische diarree of gewichtsverlies in combinatie wijzen op het onderzoek.
Het PFAPA-syndroom (periodieke koorts, aftenstomatitis, faryngitis, adenitis) betreft vooral kinderen. De uitbraken komen met een bijna kalenderachtige regelmaat voor, wat het onderscheidt van de klassieke terugkerende aftenstomatitis.
Behandelingen voor terugkerende aftenstomatitis buiten de topica
Wanneer antiseptische mondspoelingen en gels op basis van hyaluronzuur de symptomen niet meer onder controle houden, zijn er verschillende therapeutische opties beschikbaar.
Krachtige topische corticosteroïden
Lokale corticosteroïden van sterke klasse (clobetasolpropionaat in magistrale bereiding, bijvoorbeeld) die direct op de laesie worden aangebracht bij de eerste symptomen, verminderen de duur en de pijn van de uitbraak. De toepassing moet beginnen in de fase van pre-ulceratieve branderigheid om volledig effectief te zijn. Een te late toepassing, op een al enkele dagen bestaande aften, biedt een beperkt voordeel.
Mondspoelingen met sucralfaat
Sucralfaat, gewoonlijk voorgeschreven bij gastroduodenale ulcera, vormt een beschermende film op het beschadigde mondslijmvlies. Gebruikt als mondspoeling, vermindert het de pijn en kan het de genezing versnellen. We combineren het graag met topische corticosteroïden in ernstige vormen.
Colchicine en systemische behandelingen
Colchicine in lage dosis is de eerstelijns onderhoudsbehandeling voor invaliderende terugkerende aftenstomatitis. De anti-inflammatoire werking op neutrofiele granulocyten vermindert de frequentie en intensiteit van de uitbraken. De spijsverteringstolerantie blijft de beperkende factor.
Voor refractaire vormen heeft apremilast het onderwerp van een Franse klinische studie in het ziekenhuis in terugkerende orale aften gehad. Deze stof, een fosfodiësterase-4-remmer, biedt een perspectief voor patiënten die falen bij eerdere behandelingen.
Consultatiedrempel: wanneer doorverwijzen naar de specialist
De behandelende arts of tandarts beheert de meeste terugkerende aftenstomatitis. Een gespecialiseerde mening (dermatoloog, internist, stomatoloog) wordt noodzakelijk in specifieke situaties.
- Giant aften (diameter groter dan één centimeter) die slijmvlieslittekens achterlaten
- Uitbraken die elkaar overlappen zonder vrije intervallen gedurende meerdere maanden
- Aften geassocieerd met genitale ulcera, huidafwijkingen of oogverschijnselen
- Gedocumenteerde falen van krachtige topische corticosteroïden en colchicine
- Verdachte systemische ziekte na een eerste abnormale bloedtest
De gigantische vorm, de zogenaamde van Sutton, verdient bijzondere aandacht. De diepe ulcera genezen in enkele weken en kunnen littekenbanden veroorzaken die het mondslijmvlies vervormen, waardoor de voeding wordt beperkt.
Een aften die na drie weken niet geneest, vereist een biopsie om een plaveiselcelcarcinoom uit te sluiten, vooral bij een roker of regelmatige alcoholconsument. Elke unieke orale ulcus die langer dan drie weken aanhoudt, vereist een gespecialiseerde mening, ongeacht de leeftijd van de patiënt.